صداوسیما در زمین دشمن، ادامه شبیخون فرهنگی(1)؛ بخش اول: مبانی و حکم فقهی نمایش بدحجابی؛

صداوسیما در زمین دشمن، ادامه شبیخون فرهنگی(1)؛

بخش اول: مبانی و حکم فقهی نمایش بدحجابی؛

نمایش بدحجابی در صداوسیما از منظر فقه اسلامی؛

حجاب یکی از احکام قطعی و مسلم اسلامی است که وجوب آن با ادله محکم قرآنی، روایی و اجماع فقها به اثبات رسیده است. خداوند متعال در آیه ۳۱ سوره نور می‌فرماید: «وَ قُل لِّلْمُؤْمِنَاتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَ یَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَ لَا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا…»؛ ای پیامبر! به زنان مؤمن بگو چشم‌های خود را (از نگاه‌های هوس‌آلود) فروگیرند و دامان خویش را حفظ کنند و زینت خود را جز آن مقدار که نمایان است، آشکار ننمایند.

این آیه به روشنی بر لزوم پوشش زنان تأکید دارد و نشان می‌دهد که ابراز زینت و اندام در برابر نامحرمان ممنوع است. همچنین در آیه ۵۹ سوره احزاب، خداوند به پیامبر خطاب می‌کند: «یَا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُل لِّأَزْوَاجِکَ وَ بَنَاتِکَ وَ نِسَاء الْمُؤْمِنِینَ یُدْنِینَ عَلَیْهِنَّ مِن جَلَابِیبِهِنَّ…»؛ ای پیامبر! به همسران و دخترانت و زنان مؤمنان بگو که جلباب‌ها (روسری‌های بلند) خود را بر خویش فرو افکنند.

فقهای عظام شیعه بر اساس این آیات و روایات معصومین(ع) اتفاق نظر دارند که پوشاندن بدن از نامحرم واجب شرعی است. آیت‌الله العظمی خامنه‌ای در این زمینه می‌فرمایند: «حجاب یک حکم قطعی اسلامی است و همه مراجع تقلید بر وجوب آن اتفاق نظر دارند.»

مرزهای شرعی پوشش (حجاب، بدحجابی، بی‌حجابی):

برای روشن شدن بحث، لازم است مفاهیم حجاب، بدحجابی و بی‌حجابی را از منظر فقهی تعریف کنیم:

حجاب شرعی: به معنای پوششی است که تمام بدن به جز گردی صورت و دست‌ها تا مچ را پوشانده و خود نیز نازک و تنگ نباشد که نشان‌دهنده حجم اندام باشد. آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی در این باره می‌فرمایند: «پوشش باید هم از نظر کمی (میزان پوشش) و هم از نظر کیفی (چگونگی پوشش) رعایت شود.»

بدحجابی: وضعیتی است که پوشش وجود دارد اما یا مقدار آن ناقص است (مانند روسری کوچک که موها و گردن را نمی‌پوشاند) یا کیفیت آن نامناسب است (پوشش نازک و تنگ که اندام را نشان می‌دهد).

بی‌حجابی: عدم پوشش در برابر نامحرم که حرمت آن قطعی است.

ادله حرمت تبرّج و خودنمایی:

تبرّج که در قرآن کریم از آن نهی شده، به معنای خودنمایی و آشکار کردن زینت‌ها و زیبایی‌های زن در برابر نامحرمان است. خداوند در آیه ۳۳ سوره احزاب می‌فرماید: «وَ لَا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِیَّةِ الْأُولَى»؛ و مانند دوران جاهلیت نخستین (در میان مردم) ظاهر نشوید.

علامه طباطبایی در تفسیر المیزان تبرّج را به معنای آشکار کردن زینت و زیبایی زنانه با قصد خودنمایی تفسیر کرده است. فقها بر اساس این آیه و روایات متعدد، هرگونه رفتاری که منجر به جلب توجه نامحرم و تحریک او شود را حرام می‌دانند.

آیت‌الله العظمی سیستانی در پاسخ به استفتایی درباره پخش تصاویر زنان بی‌حجاب از رسانه‌ها می‌فرمایند: «پخش تصاویر زنان بی‌حجاب یا بدحجاب اگر موجب ترویج فساد و بی‌بندوباری در جامعه شود یا برای بیننده ایجاد مفسده کند، جایز نیست.»

نظر فقها و مراجع تقلید درباره نمایش بدحجابی در رسانه:

مراجع عظام تقلید نسبت به نمایش بدحجابی در رسانه‌ها هشدار داده‌اند:

آیت‌الله العظمی نوری همدانی با تأکید بر مسئولیت خطیر صداوسیما می‌فرمایند: «صداوسیما که به عنوان دانشگاه عمومی شناخته می‌شود، باید مبلغ ارزش‌های اسلامی باشد و نمایش هرگونه صحنه‌ای که با حجاب اسلامی منافات دارد، خلاف شرع و موجب ترویج فرهنگ منحط غربی است.»

آیت‌الله العظمی سبحانی نیز در این باره می‌گویند: «نشان دادن زنان بدحجاب در رسانه ملی، علاوه بر اینکه خودش حرام است، زمینه‌ساز ترویج بی‌حجابی در جامعه شده و جوانان را به سمت بی‌تفاوتی دینی سوق می‌دهد.»

نتیجه‌گیری فقهی:

با توجه به ادله چهارگانه فقه (کتاب، سنت، اجماع و عقل) می‌توان نتیجه گرفت:

اولاً، پخش تصاویر زنان بدحجاب و بی‌حجاب از رسانه ملی که در معرض دید میلیون‌ها بیننده قرار می‌گیرد، مصداق ترویج منکر و زمینه‌سازی برای تضعیف ارزش‌های دینی است.

ثانیاً، بر اساس قاعده فقهی «حرمت اعانه بر اثم» (کمک به گناه)، پخش چنین تصاویری کمک به گسترش معصیت در جامعه محسوب می‌شود.

ثالثاً، با توجه به اینکه صداوسیما بیت‌المال مسلمین است و با هدف ترویج فرهنگ اسلامی تأسیس شده، هرگونه برنامه‌ای که خلاف این هدف باشد، تصرف غیرمجاز در اموال عمومی و خیانت در امانت است.

امام خمینی(ره) بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران در این باره فرمودند: «صداوسیما باید یک دانشگاه بزرگ باشد و مردم را با معارف اسلامی آشنا کند. اگر خلاف این شود، بر خلاف شرع عمل کرده است.»

بنابراین، نمایش بدحجابی در صداوسیما از نظر شرعی حرام و خلاف اهداف نظام اسلامی است و مسئولان مربوطه باید در این زمینه پاسخگو باشند.

پایان بخش اول

صادق سلامت دوم

روزنامه‌نگار

2 اسفندماه 1404