کارون غمگین است؛ اشک‌هایش را دریابیم

کارون روزگاری آینه‌ی آبی جنوب بود؛ رودی که در امتداد تاریخ جاری بود و در حافظه جمعی مردم، نه فقط یک پهنه‌ی آب، که بخشی از هویت خوزستان به شمار می‌رفت. کناره‌هایش محل تولد خاطره‌ها بود؛ فیلم‌ها در سایه نخل‌هایش ساخته می‌شد، شاعران از موج‌هایش الهام می‌گرفتند و جوانی بسیاری از ما در انعکاس نور بر آب‌هایش شکل گرفت. کارون، رود زندگی بود.
اما امروز، این رود کهن حال و روز خوشی ندارد. آنچه بر پهنه‌اش جاری است، دیگر تنها آب نیست؛ فاضلاب‌های صنعتی و خانگی، بی‌محابا در بسترش رها می‌شوند و نفس رود را گرفته‌اند. جایی که باید ماهی‌ها در آن برق می‌زدند، اکنون سکوتی سنگین نشسته است. کوچ آبزیان از کارون، تنها یک هشدار زیست‌محیطی نیست؛ زنگ خطری برای آینده‌ی انسانی است که حیاتش به این رود گره خورده.
کارون امروز غمگین است، و این غم، نتیجه سال‌ها غفلت، توسعه ناهماهنگ و کم‌توجهی به حرمت طبیعت است. ما گاه فراموش کرده‌ایم که رودخانه‌ها موجوداتی زنده‌اند؛ اگر بسترشان را آلوده کنیم، اگر حریمشان را بشکنیم، اگر جریانشان را بی‌حساب مهار کنیم، روزی خواهند ایستاد؛ خاموش و خسته.
از منظر توسعه، کارون می‌تواند و باید دوباره به یکی از قطب‌های گردشگری کشور بدل شود. کمتر شهری در ایران چنین ظرفیتی برای گردشگری رودمحور دارد: قایق‌سواری، گردشگری شهری، فضاهای فرهنگی در حاشیه رود و احیای بافت‌های تاریخی پیرامون آن. اما هیچ گردشگری به دیدن رودی آلوده نمی‌آید. زیبایی، پیش‌شرط رونق است و پاکی، شرط نخست زیبایی.
راه نجات کارون، راهی پیچیده اما روشن است:
نخست، مهار و تصفیه کامل فاضلاب‌های صنعتی و شهری پیش از ورود به رود.
دوم، احیای حقابه طبیعی و مدیریت علمی جریان آب.
سوم، بازآفرینی حریم رودخانه با نگاه زیست‌محیطی و گردشگری.
و چهارم، مشارکت دادن مردم در پاسداری از رود؛ زیرا هیچ برنامه‌ای بدون همراهی جامعه پایدار نخواهد ماند.
کارون «عروس جنوب» بود و هنوز هم می‌تواند باشد، اگر نگاه ما از بهره‌برداری صرف به نگهداری مسئولانه تغییر کند. احیای کارون، فقط یک پروژه عمرانی نیست؛ بازگرداندن امید به جغرافیایی است که سال‌ها بار بی‌مهری را به دوش کشیده.
بیاییم پیش از آنکه اشک‌های کارون شورتر شود، دست به کار شویم.
رودها اگر بمیرند، شهرها دیر یا زود تنها می‌شوند.
منوچهربرون